Nieuws

4 maart 2021
Kritisch SDG Spotlight rapport ‘De Vrijblijvendheid Voorbij’ goed ontvangen

Op 1 maart vond de (online) lancering plaats van de eerste Nederlandse SDG Spotlight rapportage. Het Nederlandse beleid ten aanzien van SDG 10 (verminderen ongelijkheid) en SDG 15 (leven op het land, biodiversiteit) worden hierin kritisch onder de loep genomen. De uitkomsten zijn ronduit ongemakkelijk te noemen. Het frame dat Nederland ‘het goed doet’ met de SDG’s klopt niet.

Op het gebied van sociale en ecologische duurzaamheid gaat het niet goed. Integendeel: de totale impact van het Nederlandse beleid is zelfs negatief en brengt de gestelde doelen niet dichterbij. Zowel in binnen- als buitenland zorgen de effecten van het economische beleid en van de Nederlandse consumptie, productie, handel en investeringen voor toenemende ongelijkheid en verlies aan biodiversiteit. Nederland faalt ten aanzien van het centrale uitgangspunt van duurzame ontwikkeling. Ons economische groeimodel gaat direct ten koste van de natuur en ecosystemen in binnen- en buitenland en zorgt bovendien voor groeiende ongelijkheid.

Leven op het land en biodiversiteit

Als het gaat om SDG 15 staat Nederland onderaan in de EU-ranglijst. We hebben het kleinste aandeel natuur en de kwaliteit van de natuur is heel zorgelijk. Van de soorten die we hebben beloofd te beschermen (EU) verkeert maar een kwart in gunstige staat, en van de beschermde habitattypen maar 12%. Milieu-condities, zoals de bodem, zijn de afgelopen tien jaar niet verbeterd. Nederland heeft veruit het hoogste stikstofoverschot van de EU; een hoofdoorzaak van de slechte natuurkwaliteit.

Verminderen ongelijkheid
Wat SDG 10 betreft is het beeld meer gemengd. Dankzij herverdeling en ons sociale vangnet is de netto inkomensongelijkheid in Nederland relatief gunstig. Maar de kloof tussen de rijkste en armste 10% groeit. En de vermogensongelijkheid in Nederland is een van de hoogste ter wereld: 1 of 2% bezit een derde van het private vermogen. Een deel van de bevolking, met name lager opgeleiden en mensen met een migratie-achtergrond, profiteert structureel minder van de brede welvaart en de kansenongelijkheid neemt toe. Meer dan een kwart van de bevolking geef aan discriminatie of uitsluiting te ervaren.

Internationale trends
Internationaal heeft Nederland een grote en groeiende ecologische voetafdruk. Voor onze consumptie en handel is drie keer het landoppervlak van Nederland nodig, zelfs zes keer als je meerekent wat nodig is voor de compensatie van onze broeikasgasuitstoot. Deze voetafdruk is een belangrijke ‘driver’ van de achteruitgang van ecosystemen en daarmee ook van ongelijkheid, omdat juist kwetsbare gemeenschappen het meest afhankelijk zijn van deze ecosystemen en dus het hardst worden geraakt.

Averechts beleid
Er is een duidelijk causaal verband tussen de scores en trends voor SDG 10 en 15 en het beleid van de laatste kabinetten. Voor een deel werkt het overheidsbeleid de groeiende ongelijkheid en het verlies van biodiversiteit actief in de hand. Met de prioriteit die de regering geeft aan Nederland als productieland, handelsland en tweede voedselexporteur ter wereld, wordt onze veel te hoge voetafdruk in stand gehouden. Nederland is een groot importeur van soja, palmolie, cacao en houtpallets en draagt daarmee onevenredig bij aan wereldwijde ontbossing. Ook is er een direct verband tussen het willen concurreren op de wereldmarkt en de lage lonen voor uitvoerend werk, net als de toegenomen onzekerheid op de arbeidsmarkt. De inrichting van het mondiale handelssysteem en financiële markten zorgt ervoor dat bedrijven en investeerders rijk kunnen worden met bijna gratis grondstoffen, en goedkope arbeid.

Recente kabinetten hebben ook steeds verdergaande marktwerking op alle domeinen toegelaten. Publieke voorzieningen, die inkomensverschillen juist kunnen verzachten, zijn versoberd. De belangen van bedrijven en de mensen met de hoogste inkomens en vermogens blijven centraal staan bij het opstellen van beleid. Het argument is doorgaans “banen”, maar juist aan de onderkant van de arbeidsmarkt zijn steeds minder banen met een leefbaar loon. Tegelijk is de sociale zekerheid met steeds meer voorwaarden omkleed en worden kwetsbare groepen met groot wantrouwen bejegend.

Als we kijken naar SDG 15 zijn er inspanningen gedaan om het natuurareaal te vergroten en lokaal de natuur te herstellen. Maar de drukfactoren op de natuur vanuit de omgeving blijven enorm. In het rapport besteden we vooral aandacht aan de landbouw, die in het gangbare model grote schade toebrengt aan natuur en milieu, zowel in binnen- als buitenland. Het kabinet steunt dit model nog steeds met miljarden; de vervuiler betaalt niet in Nederland. Ook het voorzorgsbeginsel wordt niet gerespecteerd. Zelfs onze klimaatoplossingen leiden tot negatieve afwenteling. Met miljardensubsidies op het verstoken van houtige biomassa heeft het kabinet een sterke prikkel gegeven aan ontbossing elders.

Nederland is zich blijven inzetten voor nieuwe handels- en investeringsakkoorden, zonder dat er goede waarborgen zijn op het gebied van milieu en sociale en mensenrechten. Afspraken die Nederland heeft gemaakt faciliteren dat multinationals, via belastingontwijking en claims, miljarden onttrekken aan ontwikkelingslanden. Geld dat deze landen dus niet kunnen investeren in hun ontwikkeling. Via een deel van onze ontwikkelingshulp dragen we bij aan SDG 10 en 15, maar het budget blijft onder de internationaal afgesproken norm.

Vrijblijvendheid
Het kabinet heeft zeker ook beleid gemaakt voor verduurzaming van de economie en van internationale handelsketens. Maar dit beleid kenmerkt zich door een hoge mate van vrijblijvendheid. Of het nu gaat om klimaat, een beweging naar kringlooplandbouw, circulaire economie of inkoopcriteria: het is vrijwel allemaal op basis van vrijwilligheid. De beleidsambities worden te weinig voorzien van meetbare doelen, concrete transitiepaden, geld en wettelijke kaders. Dit geldt ook voor de inclusieve samenleving. Meer vrouwen aan de top? Alleen een streefcijfer. Meer mensen met een beperking aan het werk? Afspraken worden niet gehaald. Om echt impact te hebben moet het kabinet als ‘marktmeester’ optreden, door wettelijke kaders te stellen en te grondstoffen te beprijzen.

Meten
In het rapport zijn ook beschouwingen opgenomen over het monitoren van de SDG’s, op basis van waar we tegenaan liepen. Op dit moment wordt er veel niét gemeten. Voor SDG 15 zijn veel data te vinden de gerelateerd zijn aan afspraken in VN- en EU-verband: de aansluiting met de SDG-monitoring kan beter. Voor SDG 10 moet nog veel werk aan een monitoringskader worden verricht. Ook daar doen we aanbevelingen voor.

SDG 10 en SDG 15 zijn beide zijn de dupe van het economische paradigma dat we hebben. Dat zien we in Nederland maar vooral internationaal, waar juist de armste landen de meest kwetsbare groepen het hardst de impact voelen van klimaatverandering en ecosystemen die uitgeput raken. Wil je de SDG’s in onderlinge samenhang halen, dan is een heel ander paradigma nodig. We moeten het exploiteren van mensen en de natuur aanpakken. En de overheid moet ophouden de remmende factor te zijn.

Het rapport, de analyses en aanbevelingen zijn hier te lezen!

 

 

Archief 

 

Persbericht lancering SDG Spotlight Nederland op 1 maart (geplaatst: 26 februari 2021)

De Vrijblijvendheid Voorbij
Maak van gelijke kansen en biodiversiteit een grenze(n)loze prioriteit

SDG Spotlight NL - Rapportage 2020 - SDG10 en SDG15 – lancering 1 maart 16.00

De uitkomsten van de eerste Nederlandse SDG Spotlight rapportage over het Nederlandse beleid ten aanzien van SDG10 (verminderen ongelijkheid) en SDG15 (leven op het land, biodiversiteit) zijn ongemakkelijk. Het frame dat Nederland ‘het goed doet’ met de SDG’s klopt niet. Op het gebied van sociale en ecologische duurzaamheid gaat het niet goed. In tegendeel: de totale impact van het Nederlandse beleid is zelfs negatief en brengt de gestelde doelen niet dichterbij. Zowel in binnen- als buitenland zorgen de effecten van het economische beleid en van de Nederlandse consumptie, productie, handel en investeringen voor toenemende ongelijkheid en verlies aan biodiversiteit.

De 17 Sustainable Development Goals zijn in 2015 door alle VN-lidstaten ondertekend, inclusief Nederland. Daarmee heeft Nederland zich aan het realiseren van deze doelen in 2030, in binnen en buitenland, verbonden. Net als aan de oproep hierbij niemand achter te laten. Met deze eerste Nederlandse SDG Spotlight rapportage stappen we in de internationale traditie om overheden scherp te houden met een onafhankelijke, door maatschappelijke organisaties geschreven, SDG rapportage. Met als gezamenlijk doel om alles op alles te zetten om deze mondiale en nationale doelen te realiseren.

De focus van de SDG Spotlight 2020 rapportage ligt op SDG 10: Verminderde Ongelijkheden en SDG 15: Leven op het land. Deze twee SDG’s bevinden zich in het hart van de SDG-pijlers ‘people’ en ‘planet’. Op beide thema's blijft de Nederlandse inzet achter. Op het gebied van kansengelijkheid, diversiteit en sociale cohesie laat Nederland een gemengd beeld zien, waarbij de trend negatief is, juist voor kwetsbare groepen. Op het gebied van natuurbescherming, kwaliteit van de leefomgeving en behoud van biodiversiteit scoort Nederland ronduit slecht. De achteruitgang van ecosystemen raakt de kwaliteit van leven van mensen hier, nu, elders en later. En daarmee zijn deze twee doelen nauw met elkaar verbonden.

Het kabinet maakt wel beleid voor verduurzaming van onze economie, een inclusieve samenleving en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Maar dit kenmerkt zich door een hoge mate van vrijblijvendheid. Goede beleidsambities worden te weinig voorzien van meetbare doelen, concrete transitiepaden, afdoende middelen en wettelijke kaders. Het kabinet geeft onvoldoende sturing en regie als ‘marktmeester’. Bedrijven krijgen de ruimte om zichzelf te reguleren en worden niet naar een duurzamer productiemodel geleid met regels en beprijzing. Verduurzaming van internationale handelsketens wordt grotendeels nagestreefd via vrijwillige convenanten. Telkens zien we dat deze benaderingen te weinig resultaat opleveren. Zo gaan we SDG10 en SDG15 in 2030 zeker niet halen.  

Het rapport gaat stap voor stap in op de doelen en indicatoren die horen bij het sturen op het behalen van de SDG’s. Dit is voor Nederland nog niet eerder onderzocht. Nederland meet (en weet) te weinig om de bijdrage aan de doelen écht in beeld te brengen; daardoor is de beeldvorming vaak rooskleuriger dan de praktijk. Ook spreekt de overheid niet met een mond. Waar het ene ministerie of onderdeel beleid ontwikkelt dat bijdraagt aan de SDG’s, ontplooit het andere activiteiten met tegengestelde effecten tot gevolg. Politiek en uitvoeringspraktijk geven verschillende signalen, vooral in internationale en Europese context.

Met deze SDG Spotlight rapportage over de Nederlandse rol in het behalen van de SDG’s willen we meer, ambitieuzere en coherente acties op de SDG’s aanwakkeren. Onze belangrijkste conclusie is dat het hoog tijd is dat er door Nederland een vertaalslag van de SDG’s wordt gemaakt naar een ambitieuze strategie met meetbare doelen voor de nationale en internationale inzet, en breed verankerd in alle Ministeries, zoals dat internationaal ook is afgesproken.

Voor de redactie:

  • Kijk voor meer informatie over de rapportage op www.sdgspotlight.nl 
  • Opgeven voor de lancering kan nog, via de website.
  • Vanaf 16.00 maandag 1 maart 2021 staat de SDG Spotlight reportage online. Aanvragen onder embargo is mogelijk.
  • Bij vragen neem contact op met Rosa van Driel via sdgspotlight@buildingchange.nl

 


Bijlage: Samenvatting aanbevelingen

Overkoepelend
Deze meer overkoepelende aanbevelingen zullen alle 17 SDG’s ten goede komen.

  1. Plaats de SDG’s in het hart van het beleid van alle ministeries en verbind politiek met uitvoeringspraktijk en rechtsbeginselen. Ontwikkel samenhangend beleid voor de SDG’s met speciale aandacht voor (sub)doelen waar stilstand is of achteruitgang. Beleg de coördinatie bij een overkoepelend ministerie als Algemene Zaken. Zorg voor onafhankelijke monitoring van de beleidsinzet.
  2. Richt de inzet voor het economisch en maatschappelijk herstel na corona op ambitieuze transitie naar een volhoudbare economie, een inclusieve samenleving en gezonde natuur, waarbij de mondiale voetafdruk sterk wordt teruggedrongen. Overleg met werkgevers over een concrete invulling van de aangekondigde nieuwe koers naar brede welvaart. Pak fundamentele problemen bij de wortel aan, ‘bijsturing’ is niet voldoende.
  3. Al het Nederlandse beleid moet een eerlijke bijdrage aan duurzame ontwikkeling in ontwikkelingslanden leveren. Verschillende beleidsstrategieën moeten elkaar niet tegenwerken, maar juist versterken, en een coherente aanvulling vormen op een ontwikkelingsbudget van 0,7% van het BNI. Toets bestaand en nieuw beleid en wetgeving consequent op de SDG’s met speciale aandacht voor de impact op ontwikkelingslanden, toekomstige generaties en kwetsbare groepen (Leave no one behind).
  4. Voer internationaal een sterke lobby om het wereldhandelssysteem zo in te richten dat handel en investeringen ten dienste staan van de SDG’s en gerelateerde internationale overeenkomsten op het gebied van mensenrechten, klimaat, milieu en biodiversiteit.
  5. Schep meer afstand tussen de publieke sector en het bedrijfsleven als het gaat om het stellen van kaders. Zorg voor actieve betrokkenheid van burgers, vooral ook jongeren, in besluitvorming over maatschappelijke transities en hanteer daarbij inclusieve vormen zoals een burgerberaad, waarin ruimte is voor gezamenlijk lange-termijndenken. 

SDG 10
De ongelijkheid in binnen- en buitenland zijn met elkaar verweven en vragen om een systemische visie en aanpak. Dit is des te urgenter in het licht van de coronacrisis met zijn catastrofale gevolgen voor ontwikkelingslanden en mondiale ongelijkheid. Deze aanbevelingen volgen de SDG 10-targets: eerst de nationale dimensie en vervolgens onze internationale rol

  1. Prioriteer, met een ambitieuze visie en strategie, het terugdringen van ongelijkheid in Nederland en een inclusieve samenleving waarin iedereen optimaal bijdraagt.
  2. Stel heldere doelen voor het verkleinen van de inkomens- en vermogensverschillen in Nederland; verschuif belastingen van arbeid naar kapitaal, grondstoffen en vervuiling.
  3. Versterk de positie van alle werknemers op de arbeidsmarkt.
  4. Zorg voor een sociaal vangnet gebaseerd op vertrouwen en solidariteit en dring marktwerking bij basisvoorzieningen terug.
  5. Pak institutioneel racisme, seksisme en alle vormen van (onbewuste) discriminatie stevig aan en neem als overheid een voorbeeldrol in inclusiebeleid.
  6. Stel het terugdringen van ongelijkheid tussen en binnen landen voorop in daadwérkelijk ontwikkelingsvriendelijke handels-, belastings- en investeringsverdragen.
  7. Haal IMVO uit de vrijblijvendheid en introduceer bindende nationale due dilligence wetgeving voor bedrijven die internationaal opereren.
  8. Maak een einde aan belastingontwijking (via Nederland) en stel regelgeving in voor de financiële sector om beter grip te krijgen op internationale geldstromen.
  9. Versterk financiële steun aan ontwikkelingslanden.
  10. Zie migratie als een mensenrecht, zorg voor veilige en verantwoorde mobiliteit en een menselijk vluchtelingenbeleid.

SDG 15
Op de website van de SDG 15-alliantie staat een uitstekende agenda voor de komende jaren die wij onderschrijven. Hieronder doen we een aantal meer specifieke aanbevelingen voor een verbeterde inzet op SDG 15 in binnen- en buitenland.

  1. Maak, in het internationale en eigen beleid, van biodiversiteit een even hoge prioriteit als van klimaat.
  2. Versterk de inzet voor natuurherstel in Nederland en borg bescherming van natuur en landschap stevig in het omgevingsbeleid.
  3. Zorg voor een gezonde natuur en samenleving met krachtige naleving van het voorzorgsbeginsel en het principe dat de vervuiler betaalt, en sluit niet-duurzame alternatieven uit.
  4. Omarm een vergaande ambitie voor het terugdringen van de Nederlandse voetafdruk door beleid gericht op duurzame consumptie- en productiepatronen en minder verbruik.
  5. Ondersteun overtuigend de transitie naar een regeneratieve landbouw en duurzaam voedselsysteem in Nederland en wereldwijd en richt de mondiale handel daarop in.
  6. Zet bij internationale samenwerking, handel en investeringen herstel van natuur en biodiversiteit centraal.
  7. Zorg in de (inter)nationale aanpak van de klimaat- en biodiversiteitscrisis voor milieurechtvaardigheid en voorkom afwenteling van de ene voetafdruk op de andere. Koppel transitiedoelen aan elkaar door gebruik van ‘nature-based solutions’. 

 

 

 

PERSBERICHT – Den Haag – 2 november 2020

SDG Spotlight Nederland vraagt met kritische rapportage aandacht voor nationale SDG-agenda. 

Consultatie over Duurzame Ontwikkelingsdoelen SDG 10 (Verminderde ongelijkheid) en SDG 15 (Leven op het land) voor editie 2020 van start!

De 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de VN vormen een ambitieuze, internationale agenda om de wereld meer in balans te brengen. Deze agenda is in 2015 mede door Nederland ondertekend. Vijf jaar later blijft het behalen van de doelen op mondiaal niveau nog ver buiten zicht. Hoe verhoudt Nederland zich tot deze doelen en hoe staan we ervoor? Deze eerste Nederlandse SDG Spotlight rapportage werpt een kritische blik op de Nederlandse aanpak.

Building Change, Global Goals Accelerator, Earth Charter Nederland en Worldconnectors hebben de handen ineengeslagen voor een SDG rapportage vanuit maatschappelijk perspectief. Zij krijgen daarbij steun van partners zoals WNF, het NCDO en de Civic Engagement Alliance. De consultatie voor de eerste rapportage gaat nu van start. Aan de hand van interviews en een online consultatie verzamelt het SDG Spotlight team de komende maanden zo veel mogelijk relevante inbreng.

“Met deze rapportage sluiten we ons aan bij een traditie van Spotlight-initiatieven in andere landen. Het kritisch volgen van de vooruitgang van de SDG’s in deze vorm ontbreekt nog in Nederland. En door Covid-19 zullen we nog beter moeten samenwerken om de SDG’s te realiseren.“ Aldus Alide Roerink, Earth Charter Nederland en initiatiefnemer.

Op dit moment bestaan er twee jaarlijkse rapportages rondom de SDG’s. De Monitor Brede Welvaart & SDG’s van het CBS meet de trend voor een aantal SDG-indicatoren. In de rapportage Nederland Ontwikkelt Duurzaam beschrijven de Rijksoverheid en andere stakeholders hun eigen inzet. Het Spotlight Rapport wil dit aanvullen met een analyse van de systeemfactoren die het behalen van de SDG’s structureel in de weg staan. Ook krijgt de stem van jongeren en van burgerinitiatief een zichtbare plek in het rapport.

Het rapport bespreekt de Nederlandse inzet ten aanzien van de SDG’s in onderlinge samenhang en doet aanbevelingen om de transitie naar een duurzame samenleving te versnellen. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar wat er in Nederland gebeurt, maar ook naar de internationale voetafdruk van Nederlands handelen.

“Met een Nederlands SDG Spotlight Rapport willen we aansporen tot een ambitieuzere en meer coherente inzet voor de SDG’s . We kijken scherp wat de mondiaal afgesproken agenda voor Nederland betekent én markeren waar de Nederlands inzet op nationaal en internationaal niveau tekort schiet. Daar voegen we constructieve aanbevelingen aan toe, primair gericht op de rol van de Nederlandse overheid.” Aldus Ellen van Reesch, Coördinator redactie en initiatiefnemer.

De initiatiefnemers willen op basis van een brede consultatie in kaart brengen om welke concrete maatschappelijke vraagstukken het in essentie draait bij de Nederlandse inzet voor de SDG’s . Zij zien dit als een stap op weg naar een nationale SDG-strategie, die Nederland nog niet heeft.

“De editie 2020 richt zich op de SDG’s 10 en 15. Waar in SDG 10 het verminderen van ongelijkheid tussen mensen centraal staan, gaat SDG 15 over biodiversiteit en het leefbaar houden van onze planeet. Op beide thema’s blijft de Nederlandse inzet achter: deze onderwerpen worden structureel ondergeschikt gemaakt aan economische groei.“ Aldus Veronique Swinkels, Worldconnector en initiatiefnemer.

De initiatiefnemers hopen de komende jaren elk jaar een rapport uit te brengen, met telkens de focus op verschillende SDG’s. Zo zal uiteindelijk een breed, onderbouwd beeld ontstaan van hoe Nederland kan en moet bijdragen aan het behalen van de 17 doelen in onderlinge samenhang. De eerste rapportage verschijnt begin 2021.

Wilt u meedenken? Dat kan door het invullen van de online consultatie!

Kijk voor meer informatie over het de rapportage op www.sdgspotlight.nl

Bij vragen neem contact op met Rosa van Driel via SDGSpotlight@buildingchange.nl